Lehkhabu Dangdai “No Chanve”
Lehkhabu heti zât chhuak tawh hi en la, a Sap tawng e, a Vai tawng e, a Mizo e—a verso page (title page sir vei lam—a phêk tìr vei lama lehkhabu chhutu, chhut kum, chhutna adt. inziahna)-ah hian lehkhabu neitu nihna hauhna (copy right reserved) emaw, a ziaktu/chhuahtu phalna la hmasa loa chhuah chhàwn phal a nih loh thu emaw a inziak deuh vek ang. Kan sawi tùr lehkhabu—Paul Lalsangliana ziah, “No Chanve” verso page-ah ve thung chuan, hawrawp hràw (bold letter) leh hawrawp lian bîkin, “He lehkhabu chhúnga thu awmte hi copyright reserve a ni lo a; a duh apiang tán chhuah chhàwn phal a ni,” tih a chuang kulh mai!
Hetiang thu inziahna lehkhabu hi i hmu tawh ngai em? Kei chuan ka la hmu ngai hauh lo! Thu tawi tê tê, fing leh ’rau zet si—kohhran leh YMA chanchinbua chhuah chhàwn atána tâwk lek lek chu he “No Chanve”-ah hian fùn khâwm a ni a. Kohhran leh YMA chanchinbu Editor ä fál lo tán chuan kawl ngei ngei chî lehkhabu a ni—a ziaktu’n chhuah chhàwn a phal vek!
Lehkhabu ruangám
“No Chanve” lehkhabu hi Paul Lalsángliana inbun ruahna—mita a hmuh leh benga a hriat, amah ngeiin a nuna a tawn atangtea Pathianin amaha thu a sawi a ziah chhuahna a ni, ti ila a fiah ber àwm e.
Evangelist Frederick Lalrindika’n December ni 4, 2025-a a tlángzarh, “No Chanve”-ah hian thuziak nung tak tak 36 zet a chuang a; ziaktu lawm thu sawinate nèn phêk 193 chhúngah muk taka bilh an ni. Fraser Media & Publication, Aizawl chhut niin a ziaktu Paul Lalsangliana tih chhuah (publish) a ni. Layout hi Angelz Publication lam chan a ni thung. A ziaktu hian a nupui, Jenifer Lalbiakdiki—tûna Govt. T Romana College Principal ni mék tán a hlàn a. Sap tawng thu mawi tak hmangin, heti hian a hlàn hnâp mai: “Dedicated to, ka nupui, Jenifer Lalbiakdiki—the perfection of my imperfections.” (“ka famkim lohna zawng zawng ti famkimtu” tihna a ni ang!).
A thu ziah kan chhiar tan tak tak hmain a ziaktu hian thu hma pakhatna leh pahnihna min hlui hmasa të të a; a pu, Upa Dr. LN Tluanga’n Duhsakna Thu a ziahsak bawk. A káwm hnung lamah hian tûnlaia ziaktu hriat hlawh berte zínga mi, Lalhruaitluanga Chawngte te, thu leh hla chîk mi Lalvansanga Pautu (Desk Editor, The Zozam Times) leh a Pathian thu zirpui thin, Rev. James Lalremmawia ten lehkhabu an hmuh dàn, tawi-mawi-fel-kim takin an ziak theuh bawk. Anni pathum thu ziah atang ringawt pawh hian he lehkhabu keu hi a châkawm hliah hliah nghâl nia!
A chhut a fiah a, a rem a fel fai a, foreign atanga chäwk luh lehkhapuan (imported paper) a hmang a, a káwm design a mawi tâwk chiah a. Keu hma hawtin a hmel a tha sa a, a pian a dik zaih bawk; a hmei a pa tán pawh a ngaihzàwnawm nghâl êm êm mai a ni!
A ziaktu—Zarkawt Presbyterian Kohhran enkawl, Pioneer Missionary School Principal hna chelh mék, Paul Lalsangliana hian a thu ziah chhiartu tùr (target reader) a hre chiang a; zirlai naupang tê tê atanga Kohhran Upa leh Reverend chàwl tawhte chenin an “chhiar duh chî” thu a dah khâwmna a nih avàngin hawrawp pawh a hmang hràw hreih hrawih hle. A thu kenin a zir mai piah lamah a hawrawp chhiar a nuamin phêk kan keu sek a; rei lo te chhúngin phêk a lo kal duai zêl! Rev. James-a’n a bu káwm hnung lama a ziah ang chiah a ni: “Chhiar tan teh, a zo mai!” Amah, a ziaktupa ngei paw’n a thu hma pakhatnaah, “Thingpui no khat in chhúngin i chhiar teuh hman ang,” a ti sa rëng bawk a.
Chéng 250/- a zawrh chhuah he lehkhabu hi lehkhabu dàwra dah hauh si loin a tìra a chhut sa chu thla khat chhúngin a fai leng mai! YMA leh kohhran chanchinbu enkawl thangten an inchuh a ni ang! Hei hian he lehkhabu danglamna a pho langin ka hria.
A ziaktu leh a thu ken
Zak chung chunga kum 2022-a “Luangliam” tih lehkhabu lo ti chhuak tawhtu Paul Lalsangliana hi a tláwm a, a inthlahrung êm êm mai a, a la zak zêl tho a! A insit a, a “No Chanve” min hlui hi “dang hnàwnna tùr tâwk lek” a nih thu a sawi hmasa chàmchí mai! Mahse, a chhúng thu han chhiar ila, dang chauh a hnáwng lo a—taksa, tui châka thaw hlawi hlawi mai ni lo, thlarau nun tui häl chenin min chhâwk a; dang a fah a, min hah chawlhtír a, tui hàl a chhâwk hliah hliah a; “No Chave” mai ni loin, nopuia leng lo tui liam zawih zawih min tulh khawlh khawlh a ni ber zâwk!
Thu ziah thiam leh tawng hmang thiam inti si lo, hetiang êm êma lehkhabu “chhiar kal” min hluitu Paul Lalsangliana hi thu leh hla lama master degree nei (MA English) a ni tih a thu ziakah a lang chiang hle. Chu aia lang chiang zâwk leh lang fiah zâwk chu a awm—Aizawl Theological College atanga Bachelor of Divinity (BD) zir chhuak a nihna hi. A thuziak zawng zawng tih theih deuhthawah hian, amaha Pathian inpuanna a tár lang deuh vek a. Online-a thil chah a addict thu emaw, tuaiin a piai thu emaw, a bialnu hluiin a pian chama thilpêk a pêk a hai chhuah hlawl thu emaw pawh ziak se, Pathian hmél a hmu thei vek zu nia!
Drama pakhat tih loh, a thu ziah dang 35-te hi thu tluang (prose) huang chhúnga leng vek an ni. Chûng chu tawi tê tê an ni. Pakhat chhiar chhúng a rei lo a, khamawm loh tak vek an ni. Tlángzarhnaa lehkhabu thlír lâwktu, Dr. Dorothy Zonunsangi, Associate Professor, Govt. T Romana College chuan, “… a ziaktuin a thil tawn hrang hrang a ziahna bu a ni deuh ber a. Mahni chanchin ziahna autobiography huanga han telh erawh a rem chiah loh avangin memoirs/diary/account a ni deuh ber àwm e,” a tih hi a pawmawm hle.
A chhúng thu
Sawi tawh angin, “No Chanve” ziaktu hian a thil tawn hrang hrang atanga Pathian a hmuh fiahna thu a ziak deuh vek a; sermon bu tia han sawi chi erawh a ni hauh si lo. A thu ziah 36-te hi hetiang deuh hian a thliar theih àwm e: “Chhúngkaw thu hla,” “nun hlui lung lèn” (a bialnu hlui nèna an chanchin), “thu léng vâk” (khawtláng leh mimal nun), “Pathian thu fîr” (a thupui atanga Pathian thua a luhpui nghâl chat) leh “lemchan (drama).”
An chhúngkaw chanchin hi a ziak tam a; a ngaihnawm hlawm hle mai. Hetiang taka mahni chhúngkaw chanchin phawrh chhuak ngam ziaktu hi kan ngah lo viau. Lung (hlui) lèn pawh a pe ná—a bialnu hlui(te) nèna an chanchin ngaihnawm zet pahnih a zep tät! Pakhat zâwk, “Birthday Present” tih phei chuan bung hmasa ber a chang pha hial! A dang leh, “Love Letter” pawh, a thu a thlum over lo a, a goal-ah tak a chhuih lût fuh hle bawk.
Pathian thu fîr anga han thliar tùr chi hi han chhiar ila, a thupui a lan Pathian thù ang aiin a thu a zängkhai zël; Sunday Sikul zirlai bu chhiar anga chhiar tum ngawt chi an ni miah lo!
A ziaktu them thiamna
“No Chanve” ziaktu hi thu ziah lamah a kut a khawr lo khawp—a thu ziah chhiar a nuam êm mai! Thupui vuahah mawlh hian a fakawm a; chhiar châkawm tùr thupui vuah a thiam tak zet. “Condom @ Class VI” tih te, “Tuaiin Min Piai” han tih te, “I Va Thau Êm Êm Ve” tih te, “Kan Chhungkua Kan Zak” tih te, “Kalvari Tlang Ka Zoom” han tih ang chî leh a dang dang pawh … a thupui hian mi a “ko” tlat!
Thupui vuah mai a thiam a ni lo a, thu chheh a thiam tel bawk. Ziaktu thenkhat angin thu mal chaih (word play) a uar viau lëm lo; mahse, a tìr sentence hnih khat lek han chhiara chhiar chhunzawm lo thei loa mi siam a thiamna hi, thiamna namén a ni thei lo hrim hrim! Hetiang thiamna hi a zira zir chhuah chî a ni lo a, chung lam thilpêk a ni! Chu chu Paul-a hian a kawl tlat.
A ziaktu hian “No Chanve” chhúnga thupui hrang hrang hmangin Pathian thua min hruai luh a tum ber a; mahse, tlang (direct) takin a tum ramah min hruai lût nghâl phut ngai lo! A thil tawn hrang hrang ngaihnawm zetin min hrilh hmasa tê tê a; a tàwp dáwn têpah, “Heti hian ka ngaihtuah zui a…” tiin a tum ramah mi a luhpui chauh thìn. Hei hi a them thiamna lantírtu pakhat a ni bawk.
A thu hman a zängkhai a; thu un leh tawng upa hmuh tùr a váng ngang mai. Thalai leh naupang lehkha chhiar peih tawh lo fah atána îtawmin thu a chaih tünlai a thiam a. A tùl chuan Sap tawng pawh insùmna nei map loin a hmang bawrh bawrh mai. Tin, a in-update hle bawk. Kei paw’na ka lo la hriat ngai loh, “Bungee Jumping” chanchin thlengin a hria a, a ziak a; hei hian a thu ziak a vawrh tùnlai a, a ti-“in” tlat! Chuvàngin, he lehkhabu hi inthlahrung hauh loa contemporary creative writings huanga khung hmiah ngam a ni.
Thupui hrang hranga a thuziahah hian, mahni chauha khîk vur vurna tùr (wit and humour) a zep chiat a. Pathian thu fîr huanga khung theih tùrah pawh, then thú-na tùr thu a zep hreh chuang lo! Nuih huah huahna tùr ni si lo, khîk loh theih si loa mi siam a thiamna hi he lehkhabu ziaktu quality ti sángtu a ni. Chutia pui-thu viau a tum lo! “Rev. Paul Lalsangliana” a ni lo tih a inhre chiang a; Tirhkoh Paula iangin, “zalèn ka ni lo em ni?” a inti a; zalèn takin thu a chaih kual mai. Thupui fün aiin thu zängkhai a hmang nasa zâwk a. A! Thupui fün fîr thuziak he lehkhabuah hian a awm lo hrim hrim zâwk a ni! Bible cháng leh Backstreet Boys-ho hla thu thlengin a zeh pawlh nuai mai!
Tlipna
Phêk 193-a chhah, chéng 250/- man chauh hi leia neiha kawl that chî a ni. Thinrim cháng leh rilru nguai chánga chhiar chî a ni a, thawven laia chhiar chi pawh a ni “lutuk”! Sawi tawh angin, véng hrang hrang leh kohhran hrang hranga chanchinbu enkawltute tán—chhuah chhàwn tùr thuziak a tam êm mai—kawl ngei chî a ni. A ziaktu berin chhuah chhàwn a phal aläwm maw le…