Mipa te kan hrisel a pawimawh
June ni 15 – 21 hi International Men’s Health Week a ni a. Kumin atana khawvel puma he kâr chhung thupui (Theme) chu “One Step at a Time, Progress not Perfection” tih a ni a. A awmzia berah chuan pen khat te Zelin hriselna lamah hmasawn tum ila, hrisel famkim aiin hmasawn zawnga kal hret hret i tum ang tihna a ni ber mai awm e. Khawvela hriselna kawnga mithiamte sawi dan chuan hmeichhia aiin mipate hian an hriselna an ngaihthah fe zawk a. Chu chuan natna ven theih avanga thihna mipa ah a thlen hnem zawk hle an ti a ni.
Kan ramah pawh hian mipa hi hmeichhia aiin kan thi hnem ta hle. Kan statistics han en pawh hian a chiang reng mai. Nau piangah mipa kan tam zawk a, vote thlak thei list han en erawh chuan hmeichhia an tam leh zawk tlat te hi a ti chiangtu ani awm e. Damlo inentirna hmun hrang hrangah hian mipa aiin hmeichhia an tam niin a lang. Mipa kan tlem hret hret hi a ngaihthat thlak loh takzet a, kan hnam tan pawh a him lo hle.
World Health Organization (WHO) in Hriselna a hrilhfiah danah chuan taksa, rilru, khawtlang, leh thlarau lam thlenga hriselna famkim a ni a, damlohna emaw insawiselna awm lo ringawt hi hriselna ah a ngai lo tihna a ni. Chuti anih chuan insawiselna ka nei lo, chaw ei a tui, zan ka mu tha tih ngawt a ni lo tihna anih chu. Tun hnai kum 4-5 ah hian mipa insawiselna lawkna nei lo, thi thut thut kan tam ta hle. A then chu an inkhelh laia thi ta ngawt te an ni fo.
Kumin Theme kan tarlan hian mipa te hriselna chawi sang tura ngaih pawimawh a nei a. Natna khirh zawk laka inven kawnga hmalakna te (preventive care), lung lam hriselna (cardiovascular wellness) leh rilru lam hriselna (mental health) te an ni a. Chungte chu kan hrisel zawk nan, kan him zawk nan leh, harsatna lian zawk lo thleng thei laka inven nachang kan hriat nan i han sawi zau dawn teh ang.
Preventive care: Kan tarlan tak angin mipa te hi hmeichhia aiin engemaw insawiselna neih pawha inentir nachang hre lo, doctor te pan mai lo kan ni fo. Khawvel hmasawnna ang zelin keini ram lam pawh ei leh in lamah kan intuituah nasa a. Mawm leh thlum kan ei tam a, street food, a bikin sa (meat) kan ei tam ta hle a. Taksa insawizawina hun kan nei tlem a, ke a kal aiin lirthei chuan kan awlsam a, zân kan mengrei a. Heng vang hian a bik takin zunthlum leh thisen sang nei kan tam tial tial a. Kum naupang te te a zunthlum/thisen sang nei kan tam ta hle.
Mahni hriselna in monitor nachang hre lo mipa kan tam hle. BP leh blood sugar han check mai te hi a har lo. Ka inkhel regular ti chung si a, thisen sang nei te hi an awm fo mai. Gym kal thin te pawh hi an ngaihtha mai thin a, stroke leh emaw heart attack vanga thi thut hi an awm ta fo mai. Kum khatah vawi 2/3 tal BP check leh blood test neih te hi a pawimawh hle. Tin, rih zawng (weight) in monitor hi a pawimawh em em bawk. Kan ei leh in uluk hi taksa insawizawi tluk zetin a pawimawh. Sa leh mawm aia thlai hring ei tam kan chin than a pawimawh takzet a ni. Insawiselna engemaw kan neih chuan ngaihthah mai lova doctor te pan thuai hi a pawimawh takzet bawk a ni.
Lifestyle Disease laka inven: Kan sawi tak angin kan nungchang leh nunphung fimkhur leh uluk loh vanga natna chi hrang hrang vei hi kan tam ta hle. A bikin Covid hnu atang khan “Thau Thin Bawh natna (Fatty Liver Disease)” nei te hi kan pung ta hle. Zu vanga thin tha lo phei chu kan thahnem ta hle; ngaimawh tham a ni. Doctor kan inentir a, an damdawi min chawh kan ei tha a, kan lifestyle ti danglam chuang si lovin kan ngaih a tha leh ringawt mai thin. Damdawi te hi min pui tur a ni a, kan nunphung thlak danglam a, ei leh in uluk leh taksa sawizawi te kan tih regular leh si loh chuan kan damdawi ei hian min pui thei tak tak lo a ni.
Mental Health: Mipa kan nih vang ngawtin rilru lam fel lohna lakah hian kan him bik reng reng lova. Kan rilru ti hahtu Stress kan ngah phei chuan mental disorder lakah hian kan derthawng hle. Officer lian leh mi awmthei te zingah ngei pawh hian Anxiety Disorder, Panic Disorder, Sleep disorder nei an thahnem hle. Stress sang vanga pum lam insawiselna nei te, thisen sang neih phah te, zunthlum neih phah ta te pawh an tam ta hle. Rilru lam enkawl thiam Psychiatrist leh Clinical Psychologist han pan te hi mipa nih vanga inhmeh lo riau a hria te pawh an awm thin. Keima’n ka refer pawh a “Ka  hleinem” ti tlat te pawh ka tawng leh zauh thin. Rilru lam fel lohna nei awm anga inhriatna kan nei anih pawhin kan mithiamte pan hi i hreh lovang u.
Kan hriat tur pawimawh chu robot kan ni lova, damlo thei, na thei kan ni tih inhriat hi a ni. Insawiselna hote anga kan hriat chuan chu chu kan taksa khawl engemaw berah fel lo a awm ani tih min hriattirtu Symptoms ani a. Ngaihthah mai lovin doctor te pan thuai nachang i hre thar ang u. Kum khatah vawi 2 tal chu in checkup nachang kan hriat a pawimawh a. Hospital thenkhat ah hian Executive Health Checkup package tha tak tak an nei tawh a. Heng te hi tih nachang i hre thar ang u. Kan hnam in hma a sawn nan mipa te kan hrisel a pawimawh takzet a. Hmeichhia te pawhin kan pasal, kan u/nau leh chenpui mipa te in checkup tura kan ngaih pawimawh pui a pawimawh hle a ni.