Chawra hmuna Ngopa khua a awm laia an khaw pa pathum—Dengkawnga, Zakunga leh Chhunga te khân, an nupui fanaute leh an in lum chhuahsana pûk hrang hranga mu-mu tuaha inkhuara an tawngtai tàng tâng lai khán, khatiang khawpa Mizote tána harhna pawimawh leh ropui kha Zoram tán an thlen ang tih an inring pha kher lo ang. Khawdungsei daia pûk hrang hrang—Dárdahtláng hnuaia Kêl-ha pûkah te, Laitangi pûkah te leh Khuaihnuai pûkahte riah hmun sualin, naupang chhe ngen takin Pathian hnênah pangchang takin “Pian tharna dik harhna” an han díl ta tak tak mai a nih kha! 

Harhna kham lo thian pathum 

Kum 1919-ah Zoramin a tum thum nán harhna a dawng a; Pathian fakin a ram pum mai chu an lám hut hut mai. Kristiana inziak pawh an pung thúr thur mai. Zoram hmar chhak lam khaw thenkhat, Khawdungsei leh a chheh vêl harhnain a tuam lai hian, an sawma pakhat thawh ringawt pawh a pung thúr thúr mai a; ren leh ui an nei ngai lo. 

Mahse, hun a liam zêl a, harhna chuan mi rilru a kiansan hret hret a. Mi tam tak an nun hluia kïr leha chìn dàn ngaia lêt leh an awm ta fur mai. Pûma zai leh Tlánglam zai an uar thar leh a; Phullèn bul, Buhbàn lal, Lalzika phei chuan Pûma zai chu sialin a ai ta hial! Zai thar, “Thlurthum zai” a lo chhuak bawk a. Zu leh sa nèna inchâw-be fuh zet mai Chheih zai/làm an uar thar leh ta! Chûng zài leh làm hrang hrang leh zu leh sa chuan Zoram chu a al leh ta tlat mai! 

Chutah chuan a ni, Chura hmun (Ngopa hmun hlui)-a awm, thian pathumte chuan tawngtai ram mut an rèl tâk ni. Anni thian pathum hi, tùn hnua “Fianrial tawngtai” tia kan sawi tâk chíng chhuaktua sawite an ni ta a ni.

Hlimnain mi tam tak rilru a kiansan ta mai chuan an khua a ti har a, an lung a léng tlat a—Pathian an ngai a ni. Pathian Thlarau Thianghlim hna thawh hlimna—chutia a han hàn ta mai chu an ngai thiam thei lo a. Pian tharna dik, tlo leh nghet zâwk díl tùrin puan thuah an tél a, buhfai te pawh an in-ak chhuak ve a. 

Hêng thian pathumte hi, an thiante anga zu leh sa, zài leh làm lam thil—khawvêl thila kìr ve châk lo an ni hauh lo. Chutia hlim renga Pathian faka lám reng pawh an ni bîk lo ang. Kraws put lai nghah ve lawk châk lo pawh an ni bîk hauh lo ang. Chutiang indona muala an din mék lai chuan, kristian nuna “kim lo” awm chu an hmu tlat a. “Kristianna dik, pian tharna dik tak” díla tawngtai an rawt ta a ni. 

Ruahpui vànàwn súr tùr an dáwn lo a, pian tharna dik an dawn theihna tùr a nih dáwn phawt chuan, vangvat leh sahráng pawh an hlau thei lo. A chhùn a zànin ramhnuai ram pilrilah chuan an va tawngtai ta ngar ngar mai a nih chu! 

Thál lo thäw-in, thlipui, ruahpui a lo häw a. Khuarèlin khaw lama têk nèna ro a rèl lai chuan Dengkawnga nu chuan ramhnuaia tawngtaia thang mék a fate chu a ngaihtuah ngang a ni ang, “Awi aw, Denga te chu engtin tak awm ang maw, thli leh ruahin a nan zawr vek tawh ang,” tiin mutmu pawh a tuah thei lo hial niin Dr. PC Biaksiama chuan a ziak nghe nghe. [Biaksiama, Dr. PC, Mizorama Pianthar Harhna Lo Chhuahna : Ngopa. In PC Muanthanga & Zothanpuii (Eds.), Mizote leh Evangelical Movement. Laldin Publications, 2026. p. 23.] 

Nun dàna thaa nun leh nungcha laka zah­ngaih 

Rei tâwk fang chutia an thian thuma fianriala tawngtaia Pathian an kar ngàng ngâng hnu pawh chuan, chung lam âw rëng an hre thei lo a; an beisei ang thil a rawn thleng thei tlat lo! Chutah, an rilruah thu dang a rawn lût: “Mihring nun dàn tha leh nungcha chunga zahngaihna hmanga pian tharna dik” hmuh tumin an bei leh ta.

Thil pakhat han zep lawk ila: Kum 1917-ah khán Mizo tawng Thuthlung Thar bu hi tlângzarh a ni. Hetih hun lai hian Mizo zíngah ziak leh chhìar thiam an la tlém hle. Tin, Bible hian Zoram khaw tin a la déng chhuak lo a; Denga te thian pathum pawh hian Thuthlung Thar bu hi an nei kher ang em, tih pawh thil hriat har a ni. Thu­thlung Hlui chhiar tùr la awm hma hauha nungchate chunga that chhuah an tum tlat mai hi a mak angreng ngawt mai. 

Nungcha chunga that chhuah chu an han bei ngawrh leh khawp a. Mi sava awh sa takngial pawh an thih hlauin an chhan chhuak hial thìn. Mi dang pawi sawi hlauin an nung tlat a. Chutia nun an hman pawh chuan sâwtna a nei chuang lo a; an dìl leh beisei taka pawh chu hmu-in an la dawng thei chuang si lo! Mahse, an beidawng duh chuang lo. 

Nupuite kianga mu loa tawngtai ngar ngar! 

An rilruah thil dang a rawn lût leh: chu chu, mipat hmeichhiat kawnga thianghlimna kawng zawh a ni. Thenkhat, nupui nei lai ni mah se, ina hàwa nupuite kianga mut lum vung vung chu an tum bîk miah lo! Mizo upaten, “Nupui kianga thla thum aia rei mut loh hi thil thiang a ni lo e,” tia an lo sawi thin pawh, Denga te thian thum hian an hre ve vek! Mut kha an duh loa an châk lo azeng pawh a ni lo ang; mahse, duh leh châk dang, thlâkhlelh dang an nei tlat a ni. 

Mizo upaten thiang loa an sawi pawh chuan a däl zo lo a, a dang zo nahek lo! Pathian tán an inserh thiang­hlim a, ina hàwa khumpuia nupuite kianga mut lum ai chuan, thosi leh vaihmite leh vangvat kára ramhnuai ram pilrila tawngtai ngar ngar chu an thlang zâwk a. Chaw nghei an pawi sa lo a, tlaivàr an hreh hek lo. Chutiang chuan a ni, Pathian an kar ngat ngat ni. 

Eng chen chiah nge anni thianho hi ramhnuai pilrilah tawngtaia an va thang hriat theih a ni chiah tawh lo a; mahse, chhang khàtna tham rawih chu an thang chiang … emaw, an insúm chiang! A chhan chu—Dr. PC Biaksiama ziah dànin, Dengkawnga fanu upa ber Thangveli leh a chhang chiah, Nubuangi te inkár kum hi—an unau dangte kum inkár aiin an khát fál bîk tlat a ni. PL Thanga ziah dàn phei chuan, an unau dangte chhang khàt aiin an chhang khàt dàn hi kum khatin a rei bîk a ni. [Thanga, PL (2026). Mizoram Piantharna Tobul. In PC Muanthanga & Zothanpuii (Eds.), Mizote leh Evangelical Movement. Laldin Publications, 2026. p.73] 

Chàn loh khànah chhànna! 

Kum 1924 chho vêlah, Sâp thu hriltu ropui, Charles H. Spurgeon-a lehkha ziah, Mizo tawng lehlin, “Chhandamna Zawng Mékte Tán” tih chu chhiar tùr a awm tawh a. Denga te thianzahoin an han chhiar ve chiah chu, chhandamna hi thil tih that vànga chana dawn ngawt theih a ni lo a, beih chiam emaw zawn chiam emaw lam ni loin, Pathianin a khawngaihna avàngin a fapa kaltlangin a thlàwnin min lo thawhsak diam tawh a; chu chu lo rina lo pawm mai a nih thu an han chhiar ta chu, an “thar” ta uar mai! Thil tih avànga chhandam kan nih lohzia an han hre chhuak chu an läwm ta êm êm mai a. An beisei loh khànah Pathianin an tawngtaina a chháng reng a lo ni. 

Chu an thu dawn thar chu khaw lamah chuan an hàwn ta a. Thil tha tih emaw, thawhlàwm thawh that avàngte emaw; inkhâwm tam leh làm ngainat vàng ’ngawta piang thara piang thar lo kan nih loh thu an han hril ta chu—an beisei loh tak maiin kohhran lam chuan an lo ngai thei hauh lo mai! Kohhran hruaitute nèn an ngaih dàn a inpersan ta hlauh a; “kristian kal sual”-a puh an ni ta hial! 

Pian thar harhna dik tak a thleng ta! 

Chutia Denga te thu kalpui chuan kohhran leh khawtláng mipui a ti mangang ta viau mai a; Pastor Thangkhuma an chah ta chûk chûk mai! Ani’n chutin a lo hre chiang ngam bîk si lo. An buai ta nuai nuai a nih ber chu! Hetih lai, kum 1925 December thlaah, Philadelphia, USA lam mi, North East India General Mission General (American Home Board) Secretary, Howard B. Dinwiddie chuan bial fangin Zoram hmàr chhak lam a fang mék a. December ni 5-ah Chiahpui atangin Khawdungsei a rawn lût a. A tûk Pathianni inkhâwma thu a sawi zawhah Zawl­bûkah Denga te thianho thu rin leh an thu hril danglam tak mai chungcháng chu an sawi ho ta a. Chutah, Dinwiddie-a chuan Ephesi 2:8 chhoa “rinna avànga khaw­ngaihnaa chhandam” kan nih thu chu chiang takin a han hrilh fiah ta a. Denga te rin dàn nèn chuan a lo inhne rem vek mai si a. 

Chu thu chu Zawlbuka awm mi dang pawh chuan an pawmpui ta thlap a. Sual nih inhriatna te, Isua’n kan aia chhandamna min lo thawhsak vek dàn te, a thihna leh a thawh lehna tawmpuia, a thlàwna kan chan, chhandamna avànga vànram kai tùr kan nih thute chu an han hre chiang ta a. “Heti mai hian chhandam ka lo ni reng alâwm maw le!” tiin an lâwm ta êm êm mai a. Chumi ní, December ni 6, 1925 Pathianniah chuan, Mizo Kristiante tána thil pawimawh leh chhinchhiah tlâk tàwp khâwk, “Pian thar Harhna” chu Khawdungsei Zawl­bûkah hian a lo intan ta a ni. 

Tlipna 

Kan missionary hmasate hna thawh kha a ropuia sawi nêp chi a ni lo. Mizo, hnam mäwl, rethei bawk si hmangaih taka Chanchin Tha, lawmawm êm êm min thlentute an ni—thim atä ënga min hruai lûttute kha. Chutih rual chuan, “hnam piang thar nasa ber” tia chhàl theih tùr kan ni chung si a, “pian tharna thu”-a kan chian theih nána ramhnuai ram pilrila riltàm leh ruah súr pawh pawi sa zo loa Pathian kar ngar ngartu, Dengkawnga, Zakunga leh Chhunga te leh, Zoram khaw chhak lama tui hri avànga a nun chána Mizorama lu phúm ngat, Chanchin Tha vahvaihpuitu ropui Howard B. Dinwiddie te kha hriat reng an phu a. Anmahni kaltlangin Pathianin hna a thawk chiang mai! A tìrah chuan mi tam takin, he “pian tharna thu tak” hi pawm lo mah se, vawiinah chuan Mizoten, “pian tharna dik” kan lo hre thiam ta a nih hi. Lalpa chu fakin awm rawh se! Amen.